Tết con trâu. Xin kể vài mẩu chuyện vui về một con người đặc biệt, suốt đời chỉ biết nuôi bò với trâu. Nhờ... trâu với bò mà hai lần ông được nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng!

          Đó là giai thoại về 30 cặp lốp xe đạp tiêu chuẩn anh hùng của ông Giáo, chuyện 5 người họ Hồ ở Quảng Ngãi, anh hùng cưới vợ không có chỗ nằm, chuyện mối tình bí mật bị... bật mí sau nửa thế kỷ, chuyện ông Giáo đi bộ ụp nồi cơm điện, Hồ Giáo uống sữa Hồ Giáo, Hồ Giáo nhận phong bì đô la, và lời cải chính sững sờ sau nửa thế kỷ: anh Nhẫn không phải là… Hồ Giáo!

          (Những mẩu chuyện này có được nhờ sự giúp đỡ nhiệt thành của nhà báo Trần Đăng).

          Ngày miền Nam giải phóng, Hồ Giáo về thăm quê. “Khối” tài sản duy nhất và lớn lao nhất ông tích cóp được sau mấy chục năm ở miền Bắc XHCN là 30 cặp lốp xe đạp hiệu Cao su Sao Vàng. Hồi đó, mỗi đợt đại hội anh hùng, chiến sĩ thi đua xuất sắc toàn quốc, người ta duyệt tiêu chuẩn cho mỗi đại biểu được mua một cặp lốp xe đạp hiệu Cao su Sao Vàng (loại tốt nhất miền Bắc thời bấy giờ). Cả cuộc đời ông theo cách mạng chỉ để… chăn bò. Và cũng nhờ thành tích chăn bò, hai lần ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động. Vì thế không đại hội thi đua nào ông vắng mặt. Tiêu chuẩn… anh hùng của ông tích cóp được qua mấy mươi năm là 30 cặp lốp xe đạp Cao su Sao Vàng.

          Suốt đời ông chỉ biết đi bộ, có xe đạp đâu mà đi. Ông dành dụm. tích cóp mãi cho đến ngày miền Nam giải phóng, cõng về quê hương miền Nam tặng họ hàng thân thuộc. Bởi trong suy nghĩ của ông: sợ đồng bào miền Nam mấy mươi năm bị kìm kẹp trong chiến tranh khổ đau đói rách không có lốp xe đạp để đi. Ông đem về tặng mỗi nhà một cặp.

          Còn ông, vẫn đi bộ mãi cho đến… ngày hôm nay.

          Chân dung anh hùng Hồ Giáo

          5 NGƯỜI HỌ HỒ Ở QUẢNG NGÃI

          5 người họ Hồ đặc biệt này là Hồ Thị Minh, con gái duy nhất của ông Giáo, ông Hồ Giáo, nhà báo Hồ Thành Công, ông Hồ Cơ và Hồ Nghĩa Dũng.

          Hồ Thị Minh, đứa con gái duy nhất của ông Hồ Giáo. Minh tốt nghiệp trường cao đẳng sư phạm Quảng Ngãi. 5 năm trước, khi ra trường, được phân công về xã Sơn Bao, huyện Sơn Hà, một xã trên mức vùng cao, trên mức… 135 của tỉnh. Nghe nói lý do người ta đưa ra để giải thích việc phân công Minh lên vùng đất này là vì muốn em được đi dạy ngay sau khi tốt nghiệp, chứ không phải đợi một vài năm như các em khác (?). Và một lẽ nữa mà Minh được “ưu tiên” như vậy vì em là… con gái duy nhất của ông Giáo anh hùng!

          Dạy được một học kỳ, lại đúng mùa mưa lũ nên Minh ở lại trên ấy (cách Quảng Ngãi 70km) suốt hai tháng mới về thăm nhà. Chạng vạng, ông bà Giáo đang ăn cơm, nghe tiếng gõ cửa, bà Giáo ra mở cửa và ôm chầm lấy con trong nỗi vui khôn xiết. Bà nói: “Cảm ơn ngành giáo dục đã quan tâm. Mẹ tưởng con bị sốt rét nên gầy còm, ngờ đâu con mập thế này! Hu hu!”. Tới chừng bật hết đèn trong nhà ra, bà mới té xỉu là con bà bị sưng mắt do khóc nhiều chứ không phải mập!

          Nghe chuyện trên, nhà báo Hồ Thành Công (tức nhà thơ Thanh Thảo) viết một bài kêu than trên báo “tố” chuyện con ông Hồ Giáo bị “đày”. Từ Hà Nội, ông Hồ Cơ, (nhà cách mạng lão thành, quê huyện Đức Phổ, là thầy giáo của Chủ tịch nước Trần Đức Lương thời tiểu học) gọi điện thoại về cho ông Hồ Nghĩa Dũng (lúc đó đang là Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi) để can thiệp. Nhờ vậy, Minh mới được về thành phố.

          CƯỚI VỢ KHÔNG CÓ GIƯỜNG NẰM

          27 năm trước (1981), lúc mới lấy bà Thành nhưng ông Giáo vẫn còn ở trại trâu Sông Bé. Về quê Quảng Ngãi xin một căn phòng tập thể để đôi vợ chồng mới cưới có chỗ qua đêm. Bấy giờ bà Thành là cán bộ Công ty thương nghiệp thị xã Quảng Ngãi. Thế nhưng, người ta trả lời ông rằng: ông là anh hùng lao động nhưng anh hùng ở tỉnh khác, làm việc cho tỉnh khác chứ không phải cho Quảng Ngãi nên không có tiêu chuẩn cấp chỗ ở, dù chỗ ở ấy chỉ là căn phòng vừa đủ kê một chiếc giường đơn!

          Ông Giáo không phản ứng gì, chỉ nhỏ nhẹ với vợ: Bà chịu khó đi ngủ nhờ đâu đó một thời gian, còn tui lên… trại trâu cũng được, quen rồi!

          ĐI BỘ CŨNG ĐỘI MŨ BẢO HIỂM

          Trước khi có quy định cả nước ụp… nồi cơm điện lên đầu, ông Giáo không biết đến mũ là gì. Ông chuyên đội nón lá, lúc ở trại trâu cắt cỏ cũng như khi đi trên đường. Từ ngày có quy định mới, ông Giáo cũng tậu một chiếc mũ bảo hiểm.

          Không đi xe máy mà bác mua mũ bảo hiểm mần chi? Ông Giáo cười “Tui đội để khi đi trên đường đề phòng mấy thằng cu choai choai nó đua xe máy, nhỡ có đụng mình thì khỏi bị chấn thương sọ não!”. Đó là ông Giáo nói, còn bà Thành vợ ông thì bảo: “Ổng đội mũ để người khác khỏi chụp mũ ổng đấy!”.

          Không biết tin ai. Nhưng có điều này thì tin: Có lẽ Hồ Giáo là người anh hùng duy nhất trong cả nước mà không biết đi xe đạp (dĩ nhiên xe máy càng không biết).

          BÍ MẬT MỘT… CHUYỆN TÌNH

          Chuyện này đúng nửa thế kỷ sau mới được tiết lộ. Từ khi miền Nam im tiếng súng, ông đi một mạch, 32 năm sau mới có dịp quay trở lại Ba Vì. Và lần trở về này mới bật mí một chuyện mà ông Giáo không thể cất dấu mãi suốt gần nửa thế kỷ qua. Đó là mối tình đầu của một cô thiếu nữ đội 8 nông trường bò Ba Vì gần nửa thế kỷ trước với chàng trai chăn bò anh hùng mang tên Hồ Giáo.

          Bà Huệ chủ động tìm gặp khi nghe tin ông Giáo trở lại Ba Vì. Ông đã sắp tám mươi, còn bà ngấp nghé thất thập. “Anh chê em chứ không thì giờ đã con đàn cháu giống ở Ba Vì này rồi! Anh Giáo nhỉ?”. Bà Huệ nói vậy nhưng vẫn… bẽn lẽn. Ngày ấy bà yêu, yêu thầm trộm nhớ ông. Và đợi, sống một mình cô độc đợi chờ ông mãi đến bây giờ- gần nửa thế kỷ!

          “Nhưng kẹt nỗi, trong lý lịch của mình, tôi khai rằng đã có vợ ở miền Nam rồi!”. Đúng là Hồ Giáo đã có vợ trước khi tập kết, nhưng “người ấy” đợi ông đúng hai năm theo như giao ước của Hiệp định Giơ-ne-vơ. Không thấy ông trở về nên “lên xe hoa” lần nữa. Hồ Giáo đã “thủy chung” với người không biết đợi, trong khi “em Huệ xinh đẹp” kè kè bên mình thì lại… ngó lơ!

          Những cô thiếu nữ đội 8 của nông trường chăn bò Ba Vì ngày nào giờ đã thành bà. Riêng cô Huệ thì vẫn… một mình như xưa. “Thương Huệ quá!” Ông Giáo buột miệng chân thành!

          HỒ GIÁO UỐNG SỮA HỒ GIÁO

          Cũng trong chuyến về lại này, ông Giáo bắt gặp một quán sữa mang tên mình. Đó là một cái quán nhỏ cạnh ngã ba Hoà Lạc, treo tấm biển “Ở đây bán sữa Hồ Giáo”. Tò mò, ông dừng chân vào quán gọi một cốc sữa Hồ Giáo uống thử xem “sữa mình” có ngon không.

          Suốt đời gắn với trâu bò. Nhờ trâu bò mà hai lần ông được nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng. Gần 80 tuổi đầu, ông mới uống được một cốc sữa mang tên mình. Hình như ông xúc động, bàn tay run run  rút chiếc khăn tay đưa lên mặt.

          Chẳng biết buồn hay vui, chỉ thấy ông từ tốn, chậm rãi nuốt từng giọt sữa như uống cái thứ nước quí hiếm chi của... người ngoài hành tinh vậy.

          Cô chủ quán khoe rằng: 3 năm trước, tên quán của cháu là Nguyên Vũ, buôn bán ế ẩm nên chồng cháu bèn đổi thành Hồ Giáo và treo cái bảng này. Anh ấy bảo, ngày trước ở Ba Vì có một ông tên là Hồ Giáo, nuôi bò rất giỏi, và thành anh hùng, nổi tiếng cả vùng, cả nước, cả thế giới biết. Giờ không biết ông ấy đi đâu, sống hay chết, nhưng mình lấy tên để nhớ về ông cụ, và cũng để nhắc cho thế hệ trẻ sau này biết đến một thời ở vùng đất này có cái tên anh hùng Hồ Giáo. Chồng cháu hiện đang ở trên Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, cách đây vài chục cây số. Trên đó anh ấy cũng mở một quán sữa mang tên Hồ Giáo!

          Ông cụ chẳng nói gì, chỉ ôm khư khư cốc sữa và ngồi im lắng nghe. Cô chủ quán huyên thuyên mà không hề biết ông cụ dáng người lọm khọm, tỏng teo đang ngồi trước mặt mình chính là anh hùng Hồ Giáo.

          HỒ GIÁO NHẬN PHONG BÌ

          Ông vừa được báo Văn Nghệ mời ra Hà Nội. Số là cái bút ký “Bài ca Mu ra” của nhà báo Trần Đăng viết về ông đạt giải ba. Thấy ông lết đôi dép lê và cặp cái… nón lá ra Hà Nội, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi đang họp ngoài đó biết tin thương tình “tài trợ” cho ông ngủ nhờ khách sạn. Tối đó, dự lễ trao giải xong, một mạnh thường quân thần tượng ông hỏi tìm đến khách sạn thăm và dúi vào tay ông một phong bao “bác ra đột ngột quá, cháu không kịp mua chi làm quà, thôi gửi biếu bác mấy trăm, bác thích mua cái gì mua giúp cháu”.

          Khuya, ông Giáo móc phong bao ra đếm, giật thót mình bởi trong cái bì thư thật đẹp kia không có tiền mà chỉ có 3 tờ giấy gì… lạ lắm. Ông săm soi đem so với mấy tờ trăm nghìn bà vợ dúi cho trước khi đi nhưng thấy nó chẳng giống nhau. Hay là “thằng cha” kia chơi xỏ mình, nó bảo “biếu vài trăm” sao lại đưa mấy tờ giấy chi lạ hoắc kỳ cục rứa.

          Thấy ông Giáo dấm dúi, săm soi cái phong bao, người khách cùng phòng hỏi “chi rứa ông Giáo?”. Ông thật thà: Lúc nãy có chú cho cái phong bì bảo tiền, nhưng tiền không có mà hắn lại nhét cái thứ chi vào đây nè! Vị khách cùng phòng phá lên cười: Giời ơi là ông Giáo, đấy là đô la, là tiền thằng Mỹ! 3 tờ là ba trăm đô, bằng 5 triệu đồng đấy!

          Mô Phật, nghe nói miết mà bữa ni mới thấy, đô la là ri hả, ri hả? Ông chép miệng mãi rồi miết miết mấy ngón tay trên tờ đô la. 80 tuổi đời, suốt đời chăn bò với giữ trâu, hai lần thành anh hùng, lần đầu tiên ông cầm được trên tay 3 tờ đô la, tiền của… thằng Mỹ!

          Cũng may ông chưa nghi đó là mấy tờ truyền đơn phản động, rồi đem nộp báo Công an, gặp "thằng" tham lam nó cuỗm luôn thì tội cái thân ông Giáo anh hùng!

          ANH NHẪN KHÔNG PHẢI LÀ HỒ GIÁO

          Hiếm có nhân vật nào về người chăn bò được viết một cách đơn sơ, cảm động như hình tượng anh Nhẫn trong truyện ngắn “Cỏ non” của Hồ Phương. “Cỏ non” được đưa vào sách giáo khoa phổ thông và gần nửa thế kỷ qua, hết lớp học trò này đến lớp học trò khác đều được dạy và hiểu rằng nhân vật Nhẫn là nguyên mẫu của anh hùng Hồ Giáo.

          Bất ngờ, sau gần nửa thế kỷ, ông tác giả, Thiếu tướng nhà văn Hồ Phương trả lời trên báo Thể Thao & Văn hoá rằng: nhân vật Nhẫn không phải là… Hồ Giáo!

          Ông Phương bảo: đầu năm nay đột nhiên ông nhận được giấy mời của UBND tỉnh Quảng Ngãi mời vào tham gia một chương trình cầu truyền hình nhưng lại không cho biết nội dung chương trình là gì. Đọc đi đọc lại cái giấy mời, ông cứ thắc mắc không biết sao mình lại được họ mời. Từ tấm bé đến giờ ông đâu đã đến Quảng Ngãi, cũng không phải quan chức cấp cao gây dựng nên công trạng gì ở đó mà họ lại mời? Lấy làm lạ ông bèn gọi điện cho họ hỏi lý do thì được biết: người ta mời vì trong truyện ngắn “Cỏ non” xưa kia ông viết về anh hùng lao động Hồ Giáo, mà anh hùng Hồ Giáo là công dân tỉnh Quảng Ngãi!

          Ông Thiếu tướng nhà văn Hồ Phương giãy nảy: “Không! Truyện ngắn của tôi không phải viết về anh Hồ Giáo mà là viết về người chăn bò nói chung, không cụ thể về ai cả. Kính mong các đồng chí nhớ và thông cảm cho…”. Ông nói: “Cỏ non” được thai nghén và ra đời trước khi Hồ Giáo được phong anh hùng 5 năm. Đặc biệt, “cho đến tận bây giờ người có tên là Hồ Giáo tôi còn chưa biết mặt, chưa gặp và tiếp xúc với anh ấy lần nào thì sao anh ta có thể “nhảy vào” truyện của tôi được”.

          Vậy mà biết bao thế hệ học trò, suốt nửa thế kỷ qua vẫn được dạy dỗ ê a “bài ca cỏ non” về anh hùng Hồ Giáo. Và cũng thật… kỳ lạ, gần nửa thế kỷ qua, ông Thiếu tướng nhà văn vẫn còn sống, nhưng đến hôm nay mới thấy ông đưa ra lời… cải chính?

          Khôi hài hơn: Ngay bản thân anh hùng Hồ Giáo, suốt gần nửa thế kỷ qua, cho đến tận bây giờ, đến ngày hôm nay, ông vẫn cứ đinh ninh rằng nhân vật Nhẫn trong “Cỏ non” kia chính là… mình!