"Nền Cộng hòa ghi nhận đóng góp của bà vào sự hợp tác phát triển với các nước phía Nam. Sự cam kết của bà nhằm xóa bỏ những bấp bênh cho người nghèo, và những thành quả đạt được đã biến bà thành một người con đáng tự hào của nền cộng hòa Pháp".

 Một phụ nữ Việt đã trở thành niềm tự hào của nền Cộng hòa Pháp. Đúng. Đó là lời trích trong diễn văn của Ngoại trưởng Pháp Philippe Doust-Blazy đọc trong buổi trao tặng Huân chương "Bắc đẩu bội tinh" hạng ba của Cộng hòa Pháp cho một nữ giáo sư người Việt chiều 24-4 vừa qua tại Paris: nữ giáo sư sinh hóa Hà Ngọc Hạnh.

Là một Việt kiều, quê gốc Tiền Giang, một phụ nữ Việt dẫu xa quê hơn 30 năm  nhưng mỗi lần ngửi thấy mùi mắm là lòng dạ lại cồn cào nhớ! Giáo sư Hạnh hiện là Chủ tịch tổ chức phi chính phủ Ze'bunet, chuyên hoạt động nhân đạo giúp dân nghèo ở các nước kém phát triển cải thiện kinh tế gia đình bằng nguồn tín dụng nhỏ. Thành lập từ 2001, Ze'bunet hoạt động theo nguyên tắc: Một người ở phía Bắc bán cầu tự nguyện đăng ký giúp đỡ một người ở phía Nam bán cầu bằng cách cho vay vốn phát triển chăn nuôi. Từ ý tưởng này, 1.200 người dân nghèo khó thuộc các quốc gia Bangladesh, Mauritania, Niger và Việt Nam đã được vay vốn phát triển chăn nuôi để thoát nghèo. Riêng Việt Nam, trên 700 hộ dân nghèo thuộc các tỉnh Phú Thọ, Thừa Thiên- Huế, Phú Yên, Bình Thuận đang hưởng lợi từ phương cách này.

Ze'bu là tên một loài bò bướu đặc thù ở các nước phía Nam. Mỗi "nhà đầu tư nhân đạo" ở phía Bắc bán cầu bỏ tiền mua một con bò, một con lợn, hoặc dê... cho một nông dân nghèo ở phía Nam bán cầu. "Nhà đầu tư" được quyền chọn đặt tên cho con vật này và sẽ nhận được chứng chỉ. Trong những năm qua, các "nhà đầu tư" ở Pháp đã chọn đặt cho những con vật...sứ giả kia bằng những cái tên rất ngộ nghĩnh như Venus, Miss France, thậm chí có  con bò mang cả tên Jean-Louis Debre' (tên vị Chủ tịch Quốc hội Pháp). Hoặc đã có tới 3 con dê mang tên Ségo, Lène và Royal (gộp lại sẽ thành tên của nữ ứng viên Tổng thống Pháp Ségolène Royal).

Vì thế, phương cách này không chỉ dừng lại ở sự trợ giúp về mặt kinh tế, mà nó đã hàm chứa cả yếu tố giao lưu văn hóa giữa các vùng đất, con người từ hai phía Bắc- Nam bán cầu. Không dừng ở đấy, nữ giáo sư Hà Ngọc Hạnh đang dự định đưa chương trình Ze'bunet vào trong trường học. Theo đó, mỗi học sinh sẽ góp khoảng 2-3 euro mua một con vật. Qua đó giúp trẻ em học đường có thể kết giao với chúng bạn từ các quốc gia xa xôi, giúp các em tìm hiểu và yêu quí đất nước, con người và văn hóa của quốc gia mà con vật của em gửi đến.

Mục tiêu và hướng đi của người phụ nữ Việt tên Hạnh kia cùng tổ chức Ze'bunet là các quốc gia nghèo phía Nam bán cầu, tất nhiên trong đó có Việt Nam. Nhưng cái ý tưởng... đi ra ngoài nước Pháp, cái hiệu quả nhắm đến công dân của các quốc gia ngoài nền Cộng hòa, lại được nước Pháp ngợi ca và tôn vinh là "niềm tự hào của nền Cộng hòa".

Còn người Việt chúng mình, Chính phủ Việt chúng mình... nghĩ sao về niềm tự hào mang tên Cộng hòa này?

Báo Tuổi trẻ trích đăng lời nữ giáo sư Hạnh: "Vấn đề tìm nguồn tài chính chúng tôi không lo. Chúng tôi rất nhiều vốn. Cái khó với chúng tôi là tìm ra đối tác ở địa phương. Không biết tại sao với các nước khác, chúng tôi tìm đối tác rất dễ dàng, mà ở Việt Nam thì khó thế?". Nghe câu này mà cứ nhói lên như một sự... xấu hổ.

Tôi viết những dòng này khi mà trên kênh truyền hình quốc gia lại vừa đưa tin ông này cụ nọ nhận huân chương. Đủ loại huân chương, có cả những loại huân chương vì... đủ thứ sự nghiệp. Mà nói thật nhé, nhiều lúc, nhiều khi, nhiều loại tôi thấy chả vì sự nghiệp nào cả! Nghe và thấy huân chương các loại cứ trao... xoành xoạch mà nhồn nhột, xấu hổ đỏ tím mặt. Gần đây nghe nói (nói nhiều lắm, đồn đại nhiều lắm) rằng dân mình đang sính mốt chạy huân chương, chạy... anh hùng! Thật đấy, cả cái danh hiệu "anh hùng thời kỳ đổi mới" cũng lắm người chạy. Mà hình như họ chạy được mới oai chứ. Bởi tôi thấy họ chả "anh hùng" tí nào. Tham ô tham nhũng tùm lum, lỗ lã đến mức gần phá sản, thế mà không hiểu sao vẫn cứ... anh hùng!

Ừ, mà sao cái nước mình lắm anh hùng thế nhỉ? Cái câu "ra ngõ gặp anh hùng" từ thuở chiến tranh đến giờ vẫn... đúng. Cái sự đúng mà càng ngẫm càng... xấu hổ chứ chẳng tự hào gì!

Và, cái sự tự hào của "nền Cộng hòa" đối với nữ giáo sư người Việt Hà Ngọc Hạnh kia có đáng để ta ngoái trông lại những... niềm tự hào của chính mình?